En El
Μελέτη συνεισφοράς του λιανεμπορίου τροφίμων στην Εθνική Οικονομία‏

Μελέτη συνεισφοράς του λιανεμπορίου τροφίμων στην Εθνική Οικονομία‏

Σημαντική η Συμβολή του Λιανεμπορίου Τροφίμων στην Εθνική Οικονομία

>>>Βρείτε εδώ το πλήρες κείμενο της μελέτης <<<

Η παρούσα μελέτη του ΙΕΛΚΑ (Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών) έχει ως στόχο την καταγραφή της συνεισφοράς του λιανεμπορίου τροφίμων στην εθνική οικονομία, αλλά και την ανάλυση των βασικών μεγεθών και τάσεων του κλάδου σήμερα. Το λιανεμπόριο τροφίμων αποτελείται από τα μη ειδικευμένα καταστήματα (σουπερμάρκετ, παντοπωλεία, περίπτερα), τα ειδικευμένα καταστήματα (κρεοπωλεία, οπωροπωλεία, κάβες, ιχθυοπωλεία κλπ) και τις λαϊκές αγορές.

Ως προς την μέτρηση της συνεισφοράς του κλάδου στην εθνική οικονομία η μελέτη βασίζεται στην μεθοδολογία του μοντέλου εισροών-εκροών και χρησιμοποιεί ως βάση στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής και της Eurostat. Το μοντέλο εισροών-εκροών (input-output model) είναι μία ποσοτική τεχνική των οικονομικών που μετράει τρεις ξεχωριστές, αλλά συνδεόμενες μεταξύ τους κατηγορίες οικονομικών επιδράσεων: Άμεσες επιδράσεις (που παράγονται από τον ίδιο τον κλάδο), τις Έμμεσες επιδράσεις (οικονομικό αποτέλεσμα από κλάδους που σχετίζονται και πραγματοποιούνται αποκλειστικά για το λιανεμπόριο τροφίμων), και τις Πολλαπλασιαστικές επιδράσεις σε άλλους κλάδους που προέρχονται από διαδοχικούς γύρους δαπανών.

Το συνολικό οικονομικό αποτέλεσμα του κλάδου αποτελεί το άθροισμα των τριών παραπάνω κατηγοριών. Τα τελικά αποτελέσματα των επιδράσεων του λιανεμπορίου τροφίμων στην ελληνική οικονομία εκτιμώνται ως ιδιαίτερα σημαντικά και αξιολογούν τον κλάδο πολύ ψηλά ως προς την σημασία του τόσο για την ελληνική οικονομία (ΑΕΠ) όσο και για την κοινωνία (απασχόληση). Συγκεκριμένα:

  • Όσον αφορά την ακαθάριστη προστιθέμενη αξία, που αντιπροσωπεύει την αξία που παράγεται για τον σχηματισμό του ΑΕΠ (ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος), αυτή υπολογίζεται σε 14.025 εκ. Ευρώ το οποίο αντιστοιχεί στο 7,01% της συνολικής ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας της Ελλάδας.
  • Όσον αφορά την απασχόληση, οι 521.000 εργαζόμενοι των οποίων η εργασία βασίζεται και εξαρτάται από το λιανεμπόριο τροφίμων αντιστοιχούν στο 10,89% του απασχολούμενου πληθυσμού στην Ελλάδα.

 

Όσον αφορά την καταγραφή και ανάλυση των βασικών μεγεθών του κλάδου:

  • Το λιανεμπόριο τροφίμων έχει το πιο διαδεδομένο πανελλήνιο δίκτυο καταστημάτων και με 57.000 σημεία πώλησης εξυπηρετεί 10 εκατομμύρια καταναλωτές. Την τελευταία 10ετία την μεγαλύτερη ανάπτυξη δικτύων είχαν τα αρτοποιεία (+25%) και τα σουπερμάρκετ (+17,5%). Τα σουπερμάρκετ παρά το μικρό ποσοστό καταστημάτων που εκπροσωπούν (περίπου 4.400 και σε ποσοστό 9,5%) έχουν μια ευρεία πανελλαδική κάλυψη και υψηλή πυκνότητα αφού αντιστοιχεί ένα κατάστημα σουπερμάρκετ ανά 2.600 κατοίκους περίπου (για γεωγραφικούς, κοινωνικούς και θεσμικούς λόγους) όταν οι αντίστοιχοι αριθμοί για ΗΠΑ είναι 8.600, Αγγλία είναι 9.600 και Γαλλία 5.100.

01-07-2011_1

  • Ο συνολικός τζίρος είναι ιδιαίτερα υψηλός, περίπου στα 30 δις € ετησίως στα επίπεδα περίπου της Ολλανδίας, Ελβετίας και Βελγίου. Το οργανωμένο λιανεμπόριο όμως έχει περιορισμένη συμμετοχή (μόλις το 40% του συνολικού τζίρου) με 11,5-12,5 δις Ευρώ (Σχήμα 1). Αυτό υποδηλώνει σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης στο μέλλον για το οργανωμένο λιανεμπόριο που επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει το μικρότερο ποσοστό συμμετοχής των μη ειδικευμένων καταστημάτων στις συνολικές πωλήσεις του λιανεμπορίου τροφίμων στην Ευρώπη, με 63% περίπου όταν ο Ευρωπαϊκός Μέσος Όρος είναι 84% (Σχήμα 2).

 

01-07-2011_2

  • Στη δεκαετία του 2000 η απασχόληση στο λιανεμπόριο τροφίμων αυξήθηκε κατά 30% (από τις μεγαλύτερες κλαδικές αυξήσεις στην Ελλάδα), ενώ στο λοιπό λιανεμπόριο αυξήθηκε μόνο κατά 4,3% (Σχήμα 3). Τώρα εργάζονται 190.000 άτομα στον κλάδο με σημαντικά ποιοτικά κριτήρια, γιατί αφορούν εργαζόμενους σ’ όλες τις περιφέρειες της Ελλάδας. Το λιανεμπόριο τροφίμων θεωρείται ως ένας σημαντικός τομέας στη μάχη ενάντια στην μακροπρόθεσμη ανεργία και την ανεργία της νεολαίας. Με την πρόσληψη, την κατάρτιση και την ανάπτυξη ενός μεγάλου μέρους των λιγότερο ειδικευμένων, των νέων, των γυναικών και των ηλικιωμένων, ο τομέας συμβάλλει στη μείωση της ανεργίας στα μέρη του πληθυσμού, όπου η ανεργία τείνει να είναι η υψηλότερη.

01-07-2011_3

Σημαντικές είναι οι επενδύσεις του κλάδου συνολικά, οι οποίες την περίοδο 2002-2010 ξεπερνούν τα 6 δις ευρώ (πίνακας 1). Σημειώνεται ότι οι επενδύσεις αυτές δεν έχουν επιδοτηθεί και αφορούν το σύνολο της χώρας με μεγάλη διασπορά στην επαρχία εξαιτίας των πανελλαδικών δικτύων καταστημάτων. Το οργανωμένο λιανεμπόριο παρά την περιορισμένη του συμμετοχή στον κλάδο (40%) όσον άφορα τις πωλήσεις, εκπροσωπεί τα το 63% των επενδύσεων αυτών. Οι επενδύσεις αυτές κατανέμονται σε διάφορες κατηγορίες με την πλειοψηφία (τα 2/3 περίπου) των επενδύσεων να αφορά την τεχνολογική και οργανωσιακή αναβάθμιση του δικτύου με στόχο την βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας, μείωση του κόστους εφοδιασμού, νέες υπηρεσίες στους καταναλωτές κλπ.

01-07-2011_4

Η χρηματοοικονομική ανάλυση του οργανωμένου λιανεμπορίου (για το οποίο υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία) δείχνει μια αρκετά θετική εικόνα του κλάδου, αφού μόνο το 3% είναι υψηλού πιστωτικού κινδύνου, ενώ μόνο το 10% είναι ασυνεπείς εταιρίες όσον αφορά την συναλλακτική τους συμπεριφορά. Η σύγκριση βασικών χρηματοοικονομικών δεικτών ανάμεσα σε αλυσίδες Σουπερμάρκετ στην Ελλάδα και στο Εξωτερικό προσφέρει ενδιαφέροντα συμπεράσματα.  Η διαφορά στο ποσοστό του κόστους λειτουργίας επί του κύκλου εργασιών είναι μικρή, παρότι στην Ελλάδα υπάρχουν μεγάλες επιβαρύνσεις κόστους που δεν υπάρχουν στο εξωτερικό και σχετίζονται με την δύσκολη γεωγραφία της Ελλάδας (πολλά νησιά, ορεινές περιοχές, οδικό δίκτυο κλπ) την πυκνότητα του δικτύου, το αναχρονιστικό θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας και των καταναλωτικών τάσεων. Από τους δείκτες προκύπτει ότι οι ελληνικές αλυσίδες Σουπερμάρκετ λειτουργούν εξίσου παραγωγικά συγκριτικά με αντίστοιχες γνωστές του εξωτερικού, ενώ και ως προς την κερδοφορία (EBITDA) ο ελληνικός κλάδος βρίσκεται σε παρόμοια επίπεδα με αυτά του εξωτερικού με τα αποτελέσματα του (3,6%) να βρίσκονται κοντά στον μέσο όρο (4,2%) δείγματος γνωστών σουπερμάρκετ (best practices) του εξωτερικού (Σχήμα 4).

01-07-2011_5

Θετική είναι τα τελευταία χρόνια η επίδραση του κλάδου στο καλάθι της νοικοκυράς. Η έρευνα της εξέλιξης των τιμών των προϊόντων του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων στην Ελλάδα για το 2010 (η οποία βασίζεται στα πρωτογενή δεδομένα που παρέχει το νέο παρατηρητήριο τιμών της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου) παρέχει μία σαφέστατη ένδειξη ότι το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων και η αντίστοιχη βιομηχανία (προμηθευτές) έχουν κάνει μία σημαντική προσπάθεια για να απορροφήσουν ένα σημαντικό μέρος της επιπλέον φορολογίας το 2010, αλλά και να μειωθούν ουσιαστικά οι τιμές των προϊόντων. Πιο συγκεκριμένα:

  • Ο γενικός δείκτης τιμών αυξήθηκε κατά 0,79% στους 12 μήνες του 2010. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στις αυξήσεις του ΦΠΑ γιατί ο προσαρμοσμένος δείκτης τιμών χωρίς τις αυξήσεις του ΦΠΑ παρουσιάζει μείωση κατά -1,61%. Αν αφαιρεθεί η αύξηση του ΦΠΑ τότε στο 58% των προϊόντων μειώθηκε η μέση τιμή.
  • Η συγκράτηση τιμών συνεχίστηκε και το Α’ τετράμηνο 2011, αφού αν συγκριθεί ο γενικός δείκτης το Α’ τετράμηνο του 2010 με τον αντίστοιχο  του 2011 υπάρχει μία αύξηση +1,26%. Αν αφαιρεθούν όμως οι αυξήσεις του ΦΠΑ, τότε υπάρχει μείωση περίπου στο -2,00%.
  • Σε κάθε περίπτωση οι τιμές του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων την περίοδο Ιανουάριος 2010 – Απρίλιος 2011 είχαν πορεία χαμηλότερη του πληθωρισμού (+7,22%) και των τιμών του λιανεμπορίου τροφίμων γενικότερα (που περιλαμβάνει και άλλα σημεία πώλησης όπως μικρά καταστήματα και λαϊκές αγορές) που μετράει η ΕΛ.ΣΤΑΤ (+4,59%). Την ίδια περίοδο η αύξηση τιμών στο οργανωμένο λιανεμπόριο ήταν μόλις +1,73% ενώ ανα αφαιρεθούν οι αυξήσεις του ΦΠΑ οι μέσες τιμές στο λιανεμπόριο μειώθηκαν κατά -1,77% (Σχήμα 5).
  • Συγκρίνοντας επίσης το τυπικό καλάθι της νοικοκυράς (τον Απρίλιο 2011) δείχνει ότι το ελληνικό οργανωμένο λιανεμπόριο έχει σημαντικά χαμηλότερο μέσο καλάθι από την Αγγλία (κατά 16%) και ελαφρά χαμηλότερο από την Ισπανία (κατά 2%). Αν αφαιρεθεί το ΦΠΑ τότε το μέσο καλάθι στην Ελλάδα είναι χαμηλότερο κατά 22% και 7% αντίστοιχα της Αγγλίας και Ισπανίας.

01-07-2011_6

Οι προοπτικές ανάπτυξης του κλάδου επηρεάζονται από διάφορους σημαντικούς παράγοντες. Τέτοιοι είναι οι αναδυόμενες αγοραστικές τάσεις των Ελλήνων καταναλωτών, η σημασία των καινοτόμων επώνυμων προϊόντων ευρείας κατανάλωσης, αλλά και η ενίσχυση των πωλήσεων των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Ο κλάδος στο μέλλον θα πρέπει να αντιμετωπίσει θετικά τις προκλήσεις από την εφοδιαστική αλυσίδα του μέλλοντος, όπως βιώσιμη ανάπτυξη και επιχειρηματικότητα, συνεργατική εφοδιαστική αλυσίδα, τεχνολογικά ενεργοί καταναλωτές, υγεία και ευεξία των καταναλωτών, ποιότητα ζωής.

Τέλος, σημαντικό ρόλο αναμένεται να παίξει η αναμόρφωση του αναχρονιστικού θεσμικού πλαισίου εμπορίου και συναλλαγών και η αναβάθμιση των υποδομών στην Ελλάδα,  αφού υπάρχει σημαντική επιβάρυνση του κόστους αλυσίδας εφοδιασμού από ελλιπείς οδικές υποδομές, από αναχρονιστικούς κανονισμούς λειτουργίας των Ι.Χ. φορτηγών, των αποθηκών διανομής και των ίδιων των καταστημάτων σουπερμάρκετ. Η επίλυση των παραπάνω προβλημάτων μπορεί να εξοικονομήσει μερικές εκατοντάδες εκατομμυρίων Ευρώ από το κόστος λειτουργίας των καναλιών διανομής του λιανεμπορίου τροφίμων. Χαρακτηριστικά, ο περιορισμός των μηνιαίων μεταφορών σε Ι.Χ. φορτηγά που χρησιμοποιούνται στην μεταφορά/διακίνηση των προϊόντων μπορεί να επιφέρει έξτρα κόστος ανά τεμάχιο μέχρι 0,12€ (Πίνακας 2).

01-07-2011_7

Σε κάθε περίπτωση το λιανεμπόριο τροφίμων έχει σημαντική συνεισφορά στην κοινωνική και οικονομική ζωή της Ελλάδας, δεδομένου ότι παράγει εθνικό πλούτο, δημιουργεί θέσεις εργασίας και υποκινεί νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Το ευρύτερο οικοσύστημα του λιανεμπορίου τροφίμων (με τις έμμεσες και πολλαπλασιαστικές επιδράσεις) αποδεικνύεται ένας από τους σημαντικότερους κλάδους της εθνικής οικονομίας με ουσιαστική συμβολή στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία αλλά και συνεισφορά στους σημαντικούς μακροοικονομικούς δείκτες.


[1] Με βάση δημοσιεύματα στο Πανόραμα των Σουπερμάρκετ 2010 και εκτιμήσεις ειδικών της αγοράς